Οι ανασκαφές του 2010

Εικ. 1. Κάτοψη των ανασκαφών του 2010, E. Savini.Εικ. 1. Κάτοψη των ανασκαφών του 2010, E. Savini. 
Το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών συνέχισε το 2010 τις ανασκαφές στο Ιερό του Ποσειδώνα στην Καλαυρεία υπό την διεύθυνση του Arto Penttinen. Οι εργασίες αυτές αποτελούν μέρος του ευρύτερου ερευνητικού προγράμματος με τίτλο «Η  Πόλις, ο Θεός και η Θάλασσα».  Στα πλαίσια του προγράμματος διερευνάται  ένα σημαντικό Ελληνικό ιερό  με έμφαση στην θαλασσινή του διάσταση και με την χρήση πολλαπλών επιστημονικών προσεγγίσεων.  Στόχος των εργασιών πεδίου το 2010 ήταν να ολοκληρωθούν  οι εργασίες ανασκαφής και καταγραφής που είχαν αρχίσει σε προηγούμενα έτη σε διάφορα σημεία του αρχαιολογικού χώρου, τόσο μέσα στα όρια του Ιερού όσο και έξω απ’ αυτό (Εικ. 1.).

Εικ.2. Αναπαράσταση Κτηρίου Ι, J. Pakkanen.Εικ.2. Αναπαράσταση Κτηρίου Ι, J. Pakkanen. 
Οι ανασκαφές στην Περιοχή Ι, κοντά στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, σε σημείο που βρισκόταν έξω από το κυρίως ιερό, συνεχίζονται από το 2007. Στην αρχαιότητα στην περιοχή είχε ανεγερθεί ένα αρκετά μεγάλο κτήριο που  χρονολογείται στην ύστερη Ελληνιστική και Πρώιμη Ρωμαϊκή εποχή.  Στην πρώτη του φάση το κτήριο ήταν διώροφο με τους διάφορους χώρους του να απλώνονται στις τρείς πλευρές μίας ανοιχτής αυλής στα ανατολικά (Εικ.2. ). Η διαρρύθμιση αυτή απηχεί τον γνωστό Ελληνιστικό τύπο κτηρίων κατοικιών.
Εικ. 3. Αλιευτικά εργαλεία από το Κτήριο Ι, S. Bocher.Εικ. 3. Αλιευτικά εργαλεία από το Κτήριο Ι, S. Bocher.Στη επόμενη φάση, που χρονολογείται στον 1ο αιώνα π.Χ., μερικοί  από τους χώρους διαιρέθηκαν, ενώ προστέθηκαν και  εγκαταστάσεις αποθήκευσης, επεξεργασίας αγροτικών προϊόντων και προετοιμασίας φαγητού.  Ένα πλούσιο σύνολο  υπολειμμάτων θηλαστικών, πουλιών, ψαριών και οστρέων, αρκετές εκατοντάδες απανθρακωμένα κουκούτσια ελιάς αλλά και οι στάχτες και τα κάρβουνα από εστίες αντανακλούν αυτές τις δραστηριότητες. Μεταξύ των ευρημάτων αυτής της περιόδου είναι εντυπωσιακός ο μεγάλος αριθμός αλιευτικών εργαλείων (Εικ. 3.). Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι στη φάση αυτή το κτήριο είχε πιθανόν μεικτή οικιακή και εμπορική χρήση ή ότι η κοινωνική θέση των  κατοίκων του είχε αλλάξει. Το 2010 διενεργήθηκε μικρής κλίμακας ανασκαφή σε βάθος σε ένα από τα δωμάτια στα νότια του κτηρίου για να διευκρινιστεί  η στρωματογραφική ακολουθία των κύριων φάσεων κατοίκησης του κτηρίου. Η προσπάθεια ήταν επιτυχής καθώς βρέθηκαν δύο διακριτά δάπεδα με διάφορα ευρήματα, όπως μετάλλινα αντικείμενα και λυχνάρια, in situ (Εικ. 4.). 

Εικ. 4. Λυχνάρι, A. Hooton.Εικ. 4. Λυχνάρι, A. Hooton.
Οι έρευνες στην περιοχή πρέπει ωστόσο να συνεχιστούν καθώς βρέθηκαν σημαντικά κατάλοιπα ενός προγενέστερου κτηρίου κάτω από τα Ελληνιστικά στρώματα.

Το Κτήριο Ε, στο δυτικότερο άκρο του ιερού ερμηνεύτηκε ως το προπύλαιο. Οι εκτεταμένες εργασίες που έλαβαν χώρα σ’ αυτό το κτήριο  το 2010 στόχευαν στο να απομακρυνθεί το χώμα και τα άλλα υλικά που συσσωρεύτηκαν πάνω στο κτήριο μετά τις ανασκαφές του 1894, ώστε να διευκολυνθεί η νέα μελέτη της αρχιτεκτονικής του (Εικ. 5.). 
Εικ. 5. Ορθοφωτοχάρτης και κάτοψη του Κτηρίου Ε, E. Savini.Εικ. 5. Ορθοφωτοχάρτης και κάτοψη του Κτηρίου Ε, E. Savini.

Το πλάτος του ανατολικού και του νοτιότερου τμήματος του δυτικού τοίχου του κτηρίου υποδηλώνει τώρα ότι το κτήριο είχε μία ανοιχτή κιονοστοιχία που έβλεπε στον ανοιχτό χώρο στο μέσο του ιερού, ενώ στα δυτικά το μόνο άνοιγμα του κτηρίου ήταν η είσοδός του. Η τεχνική δόμησης χρονολογεί το κτήριο στα τέλη του 6ου αιώνα κι όχι στην Ύστερη Κλασσική περίοδο όπως είχε προταθεί παλαιότερα. Αυτή η πρώιμη χρονολόγηση επιβεβαιώθηκε από τις δοκιμαστικές τομές που έγιναν στο νότιο τμήμα του κτηρίου. Αποκαλύφθηκε επίσης ένας αρχαιότερος τοίχος με ελαφρώς διαφορετικό προσανατολισμό που φαίνεται να χρονολογείται  στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ.  Ο χαρακτήρας αυτού του τοίχου και η πιθανή συνέχισή του στα ανατολικά του Κτηρίου Ε χρήζει περεταίρω διερεύνησης.
Εικ. 6. Ορθοφωτοχάρτης και κάτοψη της Περιοχής P, E. Savini & M. LindblomΕικ. 6. Ορθοφωτοχάρτης και κάτοψη της Περιοχής P, E. Savini & M. Lindblom

Το 1997 ανοίχτηκε μία τομή που εφάπτονταν στην δυτική πλευρά  του περιβόλου του Ναού του Ποσειδώνα, με αποτέλεσμα να αποκαλυφθούν ορισμένοι τοίχοι που χρονολογήθηκαν στο τέλος της Εποχής του Χαλκού και δημοσιεύθηκαν στο Opuscula Atheniensia το 2003.  Το 2010 ξεκίνησαν εκ νέου εργασίες σ’ αυτή την περιοχή τόσο επειδή ευρήματα του τέλους της Εποχής του Χαλκού  βρέθηκαν διάσπαρτα και σε διάφορες άλλες περιοχές του ιερού όσο και γιατί οι ανασκαφές σ’ αύτη τη περιοχή κρίθηκαν απαραίτητες λόγω της κακής διατήρησης του τοίχου του περιβόλου. Αποτέλεσμα της ανασκαφής ήταν η αποκάλυψη ενός πολύχωρου κτηρίου ή τμήματα δύο κτηρίων με ελαφρώς διαφορετική χρονολόγηση, κάτω  από  ένα παχύ στρώμα μπάζων της Αρχαϊκής εποχής (Εικ. 6.).  
Εικ. 7. Κεραμική, M. Lindblom & L. Klintberg.Εικ. 7. Κεραμική, M. Lindblom & L. Klintberg. 

Οι τοίχοι του κτηρίου διατηρούνται σε ύψος μίας έως τεσσάρων σειρών λίθων και η κεραμική που βρέθηκε σε διατηρημένα τμήματα του δαπέδου τους χρονολογεί με ασφάλεια στην  Πρώιμη προς Μέση ΥΕΙΙΙΓ (Εικ. 7.). Μεταξύ των ευρημάτων ξεχωρίζουν  ένα διπλωμένο μετάλλινο αγγείο και τρείς μικροί χρυσοί δίσκοι που χρησιμοποιούνταν πιθανά ως κοσμήματα ή διακοσμητικά ενδυμάτων (Εικ. 8.). 
Εικ. 8. Διπλωμένο μετάλλινο αγγείο και τρεις χρυσοί δίσκοι, S. Bocher.Εικ. 8. Διπλωμένο μετάλλινο αγγείο και τρεις χρυσοί δίσκοι, S. Bocher. 

Βρέθηκαν όλα σε ανάμεικτα Αρχαϊκά/Μυκηναϊκά στρώματα.  Για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω απαιτείται επιπλέον ανασκαφή στην περιοχή, φαίνεται ωστόσο ότι εδώ έχουμε τα κατάλοιπα ενός βραχύβιου οικισμού που χρονολογείται μετά την κατάρρευση της Μυκηναϊκής ανακτορικής κοινωνίας. Η λεπτομερής ανάλυση των βιο-αρχαιολογικών καταλοίπων από τα στρώματα αυτά  αναμένεται να ρίξει επιπλέον φως στις συνθήκες ζωής στο νησί κατά το τέλος της Εποχής του Χαλκού.

Τέλος, η ανασκαφή στην δεξαμενή F04 (Περιοχή D019), που ξεκίνησε το 2009 ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 2010,  με την αποκάλυψη του πυθμένα σε βάθος περίπου 4,5 μ. από την σημερινή επιφάνεια του εδάφους. Το κυλινδρικό όρυγμα της δεξαμενής φέρει επίχρισμα και έχει διάμετρο περίπου 0,80 μ.. Η διαμόρφωση του πυθμένα δημιουργεί ένα κυκλικό βύθισμα, σχεδιασμένο προφανώς για την συλλογή του ιζήματος (Εικ.  9α.). Μία σήραγγα με ύψος 1,6-1,8 μ. και πλάτος 0,55-0,65μ. οδηγεί προς την δεξαμενή F03 στ’ ανατολικά , που ανασκάφτηκε το 2004-2005 και δημοσιεύτηκε στο Opuscula Atheniensia 2006 – 2007 (Εικ. 9β.).  
Εικ. 9. Η δεξαμενή F04. Ο πυθμένας της (αριστερά) και η είσοδος της σήραγγας (δεξιά), P. Klingborg.Εικ. 9. Η δεξαμενή F04. Ο πυθμένας της (αριστερά) και η είσοδος της σήραγγας (δεξιά), P. Klingborg. 

Παρόμοια συστήματα επικοινωνούντων δεξαμενών είναι γνωστά στον Ελλαδικό χώρο αλλά η ακριβής λειτουργία και χρήση τους απαιτεί περεταίρω μελέτη. Η Δεξαμενή F04 είναι προφανώς σύγχρονη με την κύρια φάση του Κτηρίου Ε, γύρω στα 500 π.Χ. ενώ η  παλαιότερα ανασκαμμένη δεξαμενή F03 σχετίζεται με την Στοά D που χρονολογείται την ίδια περίοδο.  Στο γέμισμα της F04 βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες κεραμιδιών στέγης καθώς και οστά, όστρεα και άλλα βιο-αρχαιολογικά κατάλοιπα. Η κεραμική υποδηλώνει ότι η τελική εγκατάλειψη της δεξαμενής έγινε κάποια στιγμή  μετά τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. Ωστόσο, ένα σύνολο μετάλλινων αντικειμένων  και κεραμικής που

χρονολογούνται στην Ελληνιστική εποχή και βρέθηκαν λίγο πάνω από τον πυθμένα, μαρτυρούν ένα πρωιμότερο επεισόδιο απόρριψης αντικειμένων.

 

Ευρήματα από την ανασκαφή στο ιερό μελετούνται κατά την διάρκεια ολόκληρου του έτους στο Μουσείο του Πόρου ενόψει της δημοσίευσης τους. Η συντήρηση των αντικειμένων γίνεται επίσης εκεί. Στον αρχαιολογικό χώρο προσωρινά στέγαστρα καλύπτουν κάποια από τα ανασκαμμένα κτήρια και έχουν επίσης ληφθεί επείγοντα μέτρα άμεσης συντήρησης για κάποια απ’ αυτά σε συνεργασία με την 26η Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Πειραιά. (Εικ. 10. ). 
Εικ. 10. Η κατασκευή ενός προστατευτικού στεγάστρου δίπλα στον περίβολο του Ναού του Ποσειδώνα, Μ. Lindblom.Εικ. 10. Η κατασκευή ενός προστατευτικού στεγάστρου δίπλα στον περίβολο του Ναού του Ποσειδώνα, Μ. Lindblom. 

Ένας από τους στόχους του προγράμματος είναι η ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας σχετικά με το έργο που  πραγματοποιείται στο ιερό. Το 2010 αυτό έγινε μέσα από οργανωμένες ξεναγήσεις στον αρχαιολογικό χώρο, μία φωτογραφική έκθεση στην πόλη του Πόρου και με μία συναυλία κλασσικής μουσικής στην Αυγουστιάτικη πανσέληνο, που οργανώθηκε για δεύτερη συνεχή χρονιά σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Εφορεία και τον Δήμο του Πόρου.


Fatal error: Allowed memory size of 16777216 bytes exhausted (tried to allocate 131072 bytes) in /home/userA/a0913200/public_html/kalaureia.org/includes/common.inc on line 1884