Οι ανασκαφές του 2009

 Εικ. 1.Εικ. 1.

Με συνέπεια στους γενικούς στόχους του Ερευνητικού Προγράμματος Καλαυρείας, οι ανασκαφές στο Ιερό του Ποσειδώνα κατά το έτος 2009 επικεντρώθηκαν στις περιοχές που ερευνούνται ήδη από το 2007: την Περιοχή Η στα νότια του Ναού του Ποσειδώνα και στην Περιοχή Ι στην είσοδο του σημερινού αρχαιολογικού χώρου (Εικ. 1). Στην Περιοχή Η προσδοκούσαμε ευρήματα που συνδέονται με την λατρεία του Ποσειδώνα και στοχεύαμε στον προσδιορισμό των ορίων του ιερού προς ανατολάς. Στη Περιοχή Ι σκοπός μας ήταν να συνεχιστεί η διερεύνηση του χαρακτήρα των δραστηριοτήτων που λάμβαναν χώρα κοντά στην είσοδο ενός μεγάλου Ελληνικού Ιερού, όπως αυτού του Ποσειδώνα στην Καλαυρεία. Έγιναν επίσης ανασκαφές μικρότερης κλίμακας μέσα σον περίβολο του ναού, μέσα κι έξω από το Κτήριο Α, και την λεγόμενη δεξαμενή D019 δίπλα στο Κτήριο Ε. Η παρακάτω αναφορά βασίζεται στην προκαταρκτική μελέτη των ευρημάτων και στα αποτελέσματα που αναφέρθηκαν προφορικά από τα μέλη της ερευνητικής ομάδας της Καλαυρείας.

Περιοχή Ι
Στην Περιοχή Ι η προηγούμενη ανασκαφή επεκτάθηκε προς τα ΝΑ στην Περιοχής Ι005 και βαθύτερες τομές πραγματοποιήθηκαν κυρίως στην Περιοχή Ι004, στο ΝΑ τμήμα της περιοχής.  Ένας τοίχος σ΄ αυτή την τελευταία περιοχή (Ι004) έχει διαφορετικό προσανατολισμό από το υπερκείμενο νεότερο κτήριο και θα μπορούσε, μαζί με ένα δεύτερο τοίχο στο ανατολικότερο τμήμα της Περιοχής Ι να ανήκουν στην παλαιότερη φάση δραστηριοτήτων στο σημείο αυτό . Κάποια όστρακα και δύο νομίσματα χρονολογούν αυτή τη φάση γύρω στον 6ο και 5ο αι. π.Χ. Στην επόμενη φάση ανεγέρθη ένα κανονικό κτήριο με μεγάλα τετράγωνα δωμάτια και ίσως μία ανοιχτή αυλή στ’ ανατολικά. Ένας θησαυρός νομισμάτων που βρέθηκε ν’ ακουμπά στον τοίχο θεμελίωσης του κτηρίου αυτού περιλαμβάνει 12 νομίσματα τοπικής κοπής της Καλαυρείας, ένα αδιάγνωστο νόμισμα και ένα νόμισμα από την Τροιζίνα που χρονολογείται στο τέλος του 3ου αι. π.Χ. Ένα σχεδόν ολόκληρο κύπελλο με εμπίεστη διακόσμηση που βρέθηκε κοντά τους σχετίζεται ενδεχομένως με τον θησαυρό (Εικ. 2). 

Εικ. 2Εικ. 2 

Η διαρρύθμιση του κτηρίου καθώς και ο χαρακτήρας της κεραμικής και των άλλων ευρημάτων υποδηλώνουν ότι το κτήριο ήταν αρχικά μία οικία. Κάποια στιγμή κατά τον 1ο αι. π.Χ. έγιναν διάφορες προσθήκες στο εσωτερικό του, όπως ένας φούρνος και ορισμένες αποθηκευτικές κατασκευές και τουλάχιστον ένα από τα δωμάτιά του χωρίστηκε στα δύο με έναν εσωτερικό τοίχο. Ίχνη επιδιορθώσεων σε κάποιους από τους τοίχους δείχνουν επίσης ότι το αρχικό κτήριο υπέστη κάποιες ζημιές, που μάλλον δεν σχετίζονται με φωτιά μια που δεν βρέθηκαν ίχνη της. Μεταξύ των ευρημάτων αυτής της φάσης υπάρχουν πολλά εργαλεία, βάρη και ένας μεγάλος αριθμός νομισμάτων. Αυτά υποδηλώνουν μια εμπορική χρήση του κτηρίου. Ευρήματα μεταξύ των κεραμίδων της επιτόπου πεσμένης στέγης χρονολογούν την καταστροφή του κτηρίου στο δεύτερο μισό του 1ου αι. μΧ. Η προχειροφτιαγμένη θεμελίωση διάφορων τοίχων, που βρέθηκαν κοντά στην σημερινή επιφάνια του χώρου  σχετίζονται μάλλον με δραστηριότητες στην περιοχή κατά τους ύστερους Ρωμαϊκούς χρόνους και ίσως στην Ύστερη Αρχαιότητα, καθώς σ' αυτά τα στρώματα βρέθηκε κι ένα νόμισμα του 7ου αι. μ.Χ. Ένας αποχετευτικός αγωγός που κατασκευάστηκε από επαναχρησιμοποιημένα κεραμίδια στέγης, μας δίνει ην χρονολόγηση της καταστροφής του παλαιότερου κτηρίου και θα μπορούσε ίσως να συνδεθεί με δραστηριότητες γύρω από την αγροτική παραγωγή στην περιοχή κατά την Ρωμαική εποχή και αργότερα.

Περιοχή Η
Οι δύο τοίχοι που αποκαλύφθηκαν στην Περιοχή Η κατά τις ανασκαφές του 2007-2008 (Τοίχοι 48 και 49 στην Εικ. 3) είχαν θεωρηθεί ως τμήμα ενός περιβόλου που κατασκευάστηκε στους Ελληνιστικούς χρόνους. Το 2009 οι ανασκαφές έδειξαν ότι ο Τοίχος 48 είναι στην πραγματικότητα ένας μνημειακών διαστάσεων αποχετευτικός αγωγός που οδηγεί από τον περίβολο του Ναού του Ποσειδώνα προς τα νοτιοανατολικά (Εικ. 3).  

Εικ. 3Εικ. 3 

Ο αγωγός αυτό συναντά τον Τοίχο 49 σε ορθή γωνία. Ο Τοίχος 49 χτίστηκε κατά την ύστερη Αρχαϊκή περίοδο, ίσως σε σχέση με την απόθεση των τριών μνημειακών σπονδύλων κίονα που αποκαλύφθηκαν στην περιοχή σε προηγούμενες ανασκαφές . Ο Τοίχος 49 θεωρείται τώρα ως ο τοίχος του τεμένους του ιερού και κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους ήταν κατά πάσα πιθανότητα ακόμη εν χρήσει. Η στρωματογραφία δείχνει εκτενείς εργασίες διαμόρφωσης επιπέδων και ανδήρων στην περιοχή τόσο κατά τους Αρχαϊκούς όσο και κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους. Τα ευρήματα από τις πολυάριθμες τομές σ’ αυτή την περιοχή, τόσο μέσα όσο και έξω από τον τοίχο του τεμένους, όπως ειδώλια ζώων, μικρογραφικά αγγεία και διάφορα μεταλλικά αντικείμενα, σίγουρα σχετίζονται με τις δραστηριότητες που λάμβαναν χώρα μέσα στον περίβολο του Ναού του Ποσειδώνα. Μία απόθεση κοντά στην είσοδο του περίβολου, που αποτελείται από μικρογραφικά λυχνάρια, κεραμική και ένα χάλκινο βραχιόλι, χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. και αποτελεί μέχρι στιγμής ένα μοναδικό εύρημα. Ένα βαθύ στρώμα με ευρήματα Αρχαϊκής κεραμικής, μετάλλινων αντικειμένων, όπως προσωπικά κοσμήματα και όπλα, ανασκάφθηκε στα νοτιοανατολικά του τοίχους του τεμένους, δηλαδή έξω από τα όριά του. Τα ευρήματα ερμηνεύτηκαν ως λατρευτικά απορρίμματα που ρίχτηκαν έξω από το ιερό όταν χτίστηκε ο τοίχος. Τα υπολείμματα ενός μεγάλου χάλκινου αγγείου που βρέθηκε μέσα σε χώμα με στάχτες μαζί με οστά ζώων και διαβρωμένα σιδερένια εγχειρίδια διάσπαρτα γύρω του  μαρτυρούν πιθανόν μία τελετουργία που τελέστηκε περίπου τη ίδια εποχή.

Ο περίβολος του Ναού του Ποσειδώνα
Μέσα στον περίβολο του ναού δεν έχει σωθεί τίποτα εκτός από τα ορύγματα θεμελίωσής του που βρίσκονταν κάποτε εκεί. Στόχος των εργασιών του 2009 στην περιοχή ήταν να προσδιοριστούν οι ακριβείς διαστάσεις των θεμελίων, και, αν είναι δυνατόν το επίπεδο του κρηπιδώματος. Και οι δύο στόχοι πραγματοποιήθηκαν και οι ερμηνείες των Wide και Kjellberg του 1894 και του Welter του 1930 μπορούν τώρα να διορθωθούν. Ένας μεγάλος αριθμός κεραμίδων στέγης που εντοπίστηκε στις ανασκαφικές τομές (Εικ. 4) αποτελούν νέα στοιχεία για τον σχεδιασμό του Υστεροαρχαϊκού ναού.  

Εικ. 4Εικ. 4 

Η παρουσία ορισμένων παλαιότερων Αρχαϊκών κεραμίδων ίσως υποδηλώνει την παρουσία στην περιοχή ενός παλιότερου στεγασμένου κτηρίου.

Κτήριο Α
Το Κτήριο Α, η καλύτερα διατηρημένη από τις τρεις στοές στο Ιερό του Ποσειδώνα, είχε χρονολογηθεί παλιότερα στα τέλη του 5ου αι. π.Χ., με βάση το διατηρημένο Δωρικό κιονόκρανο της εξωτερικής σειράς. Ωστόσο, το κοντινότερο παράλληλο της ασυνήθιστης Ιονικής βάσης κίονα στο εσωτερικό της στοάς βρίσκεται στην Υπόστηλη Αίθουσα στο Άργος (450-425 π.Χ.). Το 2009 διενεργήθηκαν ανασκαφές στο εξωτερικό και το εσωτερικό του Κτηρίου Α με σκοπό να διευκρινιστεί η χρονολόγησή του (Εικ. 5). 

Εικ. 5Εικ. 5 

Έξω από το κτήριο βρέθηκαν in situ, στο σημείο που έπεσαν, θραύσματα του πώρινου γείσου του, ενώ άλλα αρχιτεκτονικά μέλη από σκληρό ασβεστόλιθο κόπηκαν προφανώς σε μικρότερα τμήματα σε κάποια μετέπειτα φάση, για να επαναχρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό ή για να καούν στ’ ασβεστοκάμινα. Στο εσωτερικό του κτηρίου η ανασκαφή για την ανεύρεση του δαπέδου καθυστέρησε από τον εντοπισμό μίας εσωτερικής κατασκευής. Η ανασκαφή στο σημείο αυτό θα συνεχιστεί το 2010 και καθώς η μελέτη των ευρημάτων αυτών είναι υπό εξέλιξη, δεν μπορούν ακόμη να δοθούν συγκεκριμένα συμπεράσματα.  

Εικ. 6Εικ. 6 

Ένα νόμισμα της εποχής του Αδριανού (Εικ. 6) που βρέθηκε έξω από το Κτήριο Α, στα μπάζα των ανασκαφών του 1894 ίσως δηλώνει ότι το κτήριο βρισκόταν ακόμη σε χρήση κατά το πρώτο μέρος του 2ου αι. μ.Χ.
 

Η Δεξαμενή D019
Η ανασκαφή της δεξαμενής που βρίσκεται ακριβώς στα νότια του νοτιότερου τοίχου του Κτηρίου Ε (Εικ. 1) συνεχίστηκε μέχρι ένα επίπεδο 2.5 μ. κάτω από τη σημερινή επιφάνεια του εδάφους. Επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη μίας υπόγειας στοάς μεταξύ αυτής της δεξαμενής κι εκείνης που είχε ανασκαφτεί σε προηγούμενα έτη, αλλά η ανασκαφή διακόπηκε στο σημείο αυτό για λόγους ασφαλείας. Τα ευρήματα από το γέμισμα της δεξαμενής, που βρίσκονται ακόμη υπό μελέτη, έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με αυτά της πρώτης δεξαμενής. Αποκαλύφθηκαν οστά ζώων όπως τα σκυλιά και τα φίδια καθώς και πολλές κεραμίδες στέγης και πήλινα αρχιτεκτονικά μέλη. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει μία σίμη του 5ου αι. π.Χ., που προέρχεται πιθανόν από το Κτήριο Ε (Εικ. 7).

Εικ. 7Εικ. 7 

 


Fatal error: Allowed memory size of 16777216 bytes exhausted (tried to allocate 131072 bytes) in /home/userA/a0913200/public_html/kalaureia.org/includes/common.inc on line 1884