Οι ανασκαφές του 2008

Η ανασκαφική ομάδα του 2008. Φ. Ιφαντίδης.Η ανασκαφική ομάδα του 2008. Φ. Ιφαντίδης.
Φέτος οι εργασίες στο Ιερό ξεκίνησαν στις 7 Απριλίου προετοιμάζοντας την ανασκαφή. Ο χώρος καθαρίστηκε και αντικαταστάθηκε μέρος της περίφραξης κατά μήκος του δρόμου, συνεχίζοντας την αντικατάσταση που άρχισε το 2006 στα ανατολικά του χώρου. Οι εργασίες πεδίου διήρκεσαν πέντε εβδομάδες, από τις 29 Απριλίου ως τις 30 Μαΐου. Στη συνέχεια έγιναν εργασίες τεκμηρίωσης και καταλογογράφησης.

Οι έρευνες του 2007 είχαν ξεκινήσει βασιζόμενες στα αποτελέσματα των γεωφυσικών διασκοπήσεων του 2004 και 2006, που είχαν δείξει την ύπαρξη ενός εκτενούς οικοδομήματος στα βορειοανατολικά του αρχαιολογικού χώρου ( Περιοχή H) και ένα κτήριο που έμοιαζε με διοικητικό, στα νότια (Περιοχή I). Τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής δεν αντιστοιχούν πλήρως με τις ερμηνείες μας της γεωφυσικής έρευνας και με τις προσδοκίες μας. Αυτό είναι ωστόσο ένα θέμα με το οποίο θα θέλαμε να ασχοληθούμε στο μέλλον. Φέτος έγιναν και μερικές συμπληρωματικές έρευνες στην περιοχή D.

Κατά την διάρκεια των ανασκαφών συλλέξαμε και επεξεργαστήκαμε με επίπλευση 60 δείγματα χώματος. Η ανάλυση των ευρημάτων από τα δείγματα αυτά βρίσκεται σε εξέλιξη.

Κάτοψη του ιερού μετά τις ανασκαφές του 2008. E. Savini.Κάτοψη του ιερού μετά τις ανασκαφές του 2008. E. Savini.

Η Περιοχή H

Συνεχίστηκαν οι ανασκαφές στην Περιοχή H με στόχο να διερευνηθεί το μεγάλο τετράγωνο οικοδόμημα που ανακαλύφθηκε το 2007. Τότε είχε ερμηνευτεί ως περίβολος, ως μία περίφραξη παρόμοια μ΄ αυτή που περιβάλλει το Ναό του Ποσειδώνα, που όμως αυτή χρονολογείται στην Ελληνιστική περίοδο. Κατά την φετινή ανασκαφική περίοδο ανοίχτηκε μία μεγάλη τομή μεταξύ των σκαμμάτων του 2007 και του περιβόλου του ναού για να διαπιστώσουμε πως οι δύο περίβολοι σχετίζονται μεταξύ τους. Εντοπίστηκε η συνέχεια του νοτιοδυτικού τοίχου της Ελληνιστικής περίφραξης αλλά όχι και το τμήμα εκείνο που θα έπρεπε να στρέφεται προς τα βορειοανατολικά, κοντά στον ναό. Η περιοχή ωστόσο φαινόταν διαταραγμένη. Κεραμική και κεραμίδες οροφής υποδηλώνουν την ύπαρξη σ΄ αυτό το σημείο ενός κατεστραμμένου κτηρίου. Το αν το κτήριο αυτό είχε κάποια σχέση με την Ελληνιστική περίφραξη παραμένει προς το παρόν αδιευκρίνιστο.

Μεγάλες ποσότητες θραυσμένων μικρογραφικών αγγείων και οστών ζώων εντοπίστηκαν σε μια ξεχωριστή τομή, εφαπτόμενη στην εξωτερική πλευρά του περιβόλου του ναού. Τα ευρήματα αυτά προέρχονται από δραστηριότητες που έλαβαν χώρα γύρω από τον ναό και αναμφίβολα ρίχτηκαν έξω από το περιβάλλοντα τοίχο. Η ομοιογενής τους χρονολόγηση στο τέλος της Αρχαϊκής εποχής ή ίσως στην αρχή των Κλασσικών χρόνων δεν φαίνεται να είναι τυχαία, δεδομένης της θεωρούμενης χρονολογίας ανέγερσης του περιβόλου και του ίδιου του ναού. Το οστεολογικό σύνολο απ΄ αυτό το σημείο χαρακτηρίζεται από έντονη θραύση και την ύπαρξη καμένων και άκαυτων οστών.Η προσεχτική ανάλυση των οστών ζώων αλλά και των υλικών που θα προκύψουν από τα πολλά δείγματα χώματος που πήραμε σ΄ αυτή την τομή είναι βέβαιο ότι θα μας δώσουν επιπλέον πληροφορίες σχετικά με την φύση της λατρείας του Ποσειδώνα στην Καλαυρεία.

Ανασκαφές διενεργήθηκαν επίσης στα νότια του Ελληνιστικού περίβολου, όπου υποθέταμε ότι υπήρχαν Αρχαϊκοί και Ελληνιστικοί αναλημματικοί τοίχοι. Τέτοιοι τοίχοι δεν εντοπίστηκαν όμως, κατά πάσα πιθανότητα λόγω των νεώτερων διαταράξεων του χώρου. Οι τρεις σπόνδυλοι κίονα που βρέθηκαν σ΄ αυτή την περιοχή το 2007 διαπιστώθηκε ότι έφεραν σημάδια του λιθοδόμου (mason’s marks), που δηλώνουν, εκτός από την υπογραφή του μάστορα ή της ομάδας του και την σειρά με την οποία πρέπει να τοποθετηθούν οι σπόνδυλοι. Ο αναθηματικός κίονας για τον οποίο προορίζονταν οι σπόνδυλοι δεν ανεγέρθηκε ποτέ και όλοι οι σπόνδυλοι είναι ημιτελείς. Κείτονται ενσωματωμένοι σ΄ ένα Αρχαϊκό στρώμα. Η εγκατάλειψή τους δηλώνει ξανά ότι γύρω στο 500 π.Χ. το ιερό του Ποσειδώνα πέρασε μία περίοδο αναταραχών και έντονων μεταβολών.

 Κάθετη φωτογραφία της Περιοχής H με τους σπόνδυλους και τους λίθους της επιγραφής. E. Savini.Κάθετη φωτογραφία της Περιοχής H με τους σπόνδυλους και τους λίθους της επιγραφής. E. Savini.
Κοντά στους σπόνδυλους, αλλά στρωματογραφικά σε υψηλότερο επίπεδο, βρέθηκε μια πλήρης επιγραφή που καλύπτει τρεις διαφορετικούς δόμους. Πρόκειται για μια αφιέρωση στον Ποσειδώνα των δίδυμων αγαλμάτων της Βασίλισσας Αρσινόης και του Βασιλιά Πτολεμαίου Φιλάδελφου της Αιγύπτου, από τους κατοίκους της Πελοποννησιακής πόλεως Αρσινόης. Η Αρσινόη, γνωστή σήμερα ως Παλιόκαστρο, βρίσκεται στην γειτονική χερσόνησο των Μεθάνων. Η ύπαρξη Αιγυπτιακής φρουράς εκεί  στα Ελληνιστικά χρόνια είναι γνωστή. Η Βασίλισσα Αρσινόη κήρυξε πόλεμο κατά των Μακεδόνων στο Αιγαίο στη δεκαετία του 270 π.Χ. Ένα αφιέρωμα στον Ποσειδώνα σε τέτοιους καιρούς φαίνεται ταιριαστό, δεδομένου του ότι ο Ποσειδώνας ήταν και ο θεός του πολέμου στην θάλασσα.

Τα αγάλματα μάλλον θα στέκονταν στα ανατολικά η νοτιοανατολικά του Ναού. Εκεί βρέθηκαν τεράστιοι λιθόπλινθοι που αποτελούσαν ίσως τη θεμελίωση της ενεπίγραφης βάσης των αγαλμάτων. Τα στοιχεία από το σημείο εύρεσής τους  υποδηλώνουν ότι σύρθηκαν μέχρις εκεί για να χρησιμοποιηθούν ως δομικό υλικό κάπου αλλού. Για κάποιο λόγο εγκαταλείφθηκαν. Του ίδιου τύπου δραστηριότητα μπορεί να είναι υπεύθυνη για την καταστροφή των αναλημματικών τοίχων που περιμέναμε να συναντήσουμε σ΄ αυτή την περιοχή. Το μοναστήρι της Παναγίας Χρυσοπηγής του 18ου αιώνα που βρίσκεται νοτιανατολικά του Ιερού, ή το μοναστήρι της Παναγίας στην Ύδρα θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν τους τελικούς προορισμούς αυτών των λίθων.

Οι μεγάλης κλίμακας ανασκαφές στην Περιοχή H δείχνουν ότι  από την Αρχαϊκή εποχή και μετά, το έδαφος νότια και νοτιοανατολικά από το Ναό του Ποσειδώνα έκλινε απότομα προς τα νότια. Προκειμένου να κατασκευαστεί ο Ελληνιστικός περίβολος σε σχετικά επίπεδο έδαφος μέρος αυτής της κατωφέρειας, προς τα βόρεια, ισοπεδώθηκε. Αυτό το επιβεβαιώσαμε στην τομή που ανασκάφθηκε κοντά στον περίβολο του ναού. Προς τα νότια το έδαφος ανυψώθηκε με ένα γέμισμα από μεγάλες πέτρες που μεταφέρθηκαν εδώ γι αυτό το σκοπό. Η απόθεση αυτή ερευνήθηκε το 2007. Προς τα νότια η στρωματογραφία είναι περισσότερο διαταραγμένη, ίσως λόγω της διάβρωσης, ή πιθανόν εξαιτίας των μεγάλων κυβόλιθων που σύρθηκαν σ΄ αυτή την περιοχή από κάποιο σημείο γύρω από τον ναό στην σύγχρονη εποχή για να κοπούν και να μεταφερθούν κάπου αλλού. Για να καταλάβουμε την λειτουργία του Ελληνιστικού περιβόλου απαιτείται περισσότερη ανασκαφή σ΄ αυτή την περιοχή.

Περιοχή D
Μερικά από τα πιο εντυπωσιακά, μέχρι στιγμής, ευρήματα των ανασκαφών στην Καλαυρεία  εντοπίστηκαν στην Αρχαϊκή δεξαμενή βόρεια του Κτηρίου D, το 2004 και το 2005. Η απόθεση καμένων οστών ζώων όπως τα σκυλιά και τα φίδια φαίνεται να υποδηλώνουν την ύπαρξη τελετουργιών στις οποίες αυτά τα ζώα έπαιζαν κάποιο ρόλο κατά την Ύστερη Ελληνιστική/Πρώιμη Ρωμαϊκή εποχή. Η σύντομη φετινή ανασκαφή σε μία άλλη Αρχαϊκή δεξαμενή δίπλα στον νοτιότερο τοίχο του Κτηρίου Ε, σε μια περιοχή που ονομάστηκε κατά την ανασκαφή D19, αποκάλυψε παρόμοια ευρήματα: μεγάλος αριθμός οστών σκύλων, και πιθανόν φιδιών βρέθηκαν ανάμεσα σε  κομμάτια κεραμιδιών και  πήλινων αρχιτεκτονικών μελών. Καθώς σ΄ αυτή τη δεξαμενή βρέθηκε περισσότερη κεραμική απ΄ ότι στην δεξαμενή που είχε ανασκαφθεί παλιότερα, ίσως μπορέσουμε να εκτιμήσουμε την χρονολογία ή την διάρκεια των υποδηλούμενων τελετουργιών. Έχει προγραμματιστεί περαιτέρω ανασκαφή σ΄ αυτή την δεξαμενή το 2009.

Περιοχή I
Η περιοχή Ι επεκτάθηκε προς τα νότια σε αναζήτηση  ενός τοίχου που όριζε τη νοτιότερη επέκταση της σειράς των δωματίων που ερευνήθηκαν στην περιοχή το 2007. Ένας οχετός που διαπερνά αυτόν τον τοίχο δηλώνει ότι, τουλάχιστον σε κάποια χρονική στιγμή, το συγκρότημα των δωματίων έληγε εδώ. Ένας εσωτερικά  κενός πάγκος και εξέδρες, πιθανόν για αποθηκευτικά αγγεία, βρέθηκαν  στο νοτιότερο δωμάτιο. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί δύο στρωματογραφικές φάσεις, αλλά το έδαφος έχει εντοπιστεί μόνο μέσα στις δύο βαθιές τετράγωνες αποθηκευτικές δεξαμενές, πράγμα που σημαίνει ότι το συγκρότημα μπορεί να είναι ακόμη παλαιότερο.

 Ορθοφωτοχάρτης του νοτιότερου δωματίου του Κτηρίου Ι με τον οχετό στο κάτω μέρος του. E. Savini.Ορθοφωτοχάρτης του νοτιότερου δωματίου του Κτηρίου Ι με τον οχετό στο κάτω μέρος του. E. Savini.

Στα βορειοανατολικά  της Περιοχής Ι, έγινε μια μεγάλη επέκταση με σκοπό να εντοπιστούν τα ανατολικά όρια του συγκροτήματος των δωματίων. Διασταυρούμενοι τοίχοι παρέχουν σαφείς ενδείξεις ύπαρξης και εδώ δύο οικοδομικών φάσεων. Και σ΄ αυτή την περίπτωση, ένας οχετός που διαπερνά ένα από τους παλαιότερους τοίχους μαρτυρά ότι η περιοχή ανατολικά του βρίσκονταν εκτός του κτηρίου. Σε κάποια χρονική στιγμή η είσοδος στο συγκρότημα δωματίων της Περιοχής Ι ίσως γίνονταν από τα βόρεια. Η Περιοχή Ι αποδείχτηκε μεγαλύτερη και πιο σύνθετη απ΄ ότι περιμέναμε και για το λόγο αυτό θα συνεχίσουμε για ένα διάστημα την ανασκαφή της το 2009.

Ορθοφωτοχάρτης του βορειοανατολικού τμήματος του Κτηρίου Ι. E. Savini.Ορθοφωτοχάρτης του βορειοανατολικού τμήματος του Κτηρίου Ι. E. Savini.

Το 2007 θεωρήσαμε ότι μπορούσαμε να αναγνωρίσουμε διάφορες δραστηριότητες στα δωμάτια που είχαν ερευνηθεί τότε. Σ΄ ένα βαθμό οι υποθέσεις αυτές ισχύουν και μετά τις ανασκαφές του 2008, παρότι δεν ανασκάψαμε όλα τα δωμάτια ως το ίδιο επίπεδο. Το νοτιότερο δωμάτιο έχει δύο βυθισμένες χτιστές δεξαμενές αποθήκευσης, που πρέπει να διατηρήθηκαν κατά τις αλλαγές στη διαρρύθμιση του κτηρίου. Στο διπλανό δωμάτιο βρήκαμε μια μαγειρική εγκατάσταση σε μία γωνία του δωματίου με ένα βαθύ όρυγμα μπροστά της, γεμάτο στάχτη και σπασμένα μαγειρικά αγγεία. Τα αντικείμενα ωστόσο που έχουν βρεθεί μέχρι τώρα δεν φαίνεται να διαφοροποιούνται από δωμάτιο σε δωμάτιο. Εκτός από τον μεγάλο αριθμό οστράκων, κάθε δωμάτιο περιείχε αρκετές αγνύθες, βάρη, χάλκινα νομίσματα, αγκίστρια, μολύβδινα αλιευτικά βάρη, θραύσματα λυχναριών και άφθονα σπασμένα κεραμίδια.

Φαίνεται λοιπόν ότι το Κτήριο Ι στέγαζε διάφορες δραστηριότητες όπως εμπόριο, προετοιμασία τροφής και αποθήκευση. Πιστεύουμε ότι πρόκειται για ένα βοηθητικό κτήριο που στέγαζε διαμεσολαβιτικές δραστηριότητες μεταξύ ιερού και πόλεως, σε μια εποχή που το ιερό ήταν ένα σπουδαίο σημείο συνάντησης. Αυτές οι δραστηριότητες δεν άλλαξαν πολύ με το πέραμα του χρόνου, σε αντίθεση με τις δραστηριότητες που καθρεφτίζονται στις «κλειστές» επιχώσεις μέσα στο ιερό. Αυτές φαίνεται να αντανακλούν  συγκεκριμένα γεγονότα στην ιστορία του ιερού.

 


Fatal error: Allowed memory size of 16777216 bytes exhausted (tried to allocate 65536 bytes) in /home/userA/a0913200/public_html/kalaureia.org/includes/common.inc on line 1884